Nghệ thuật vẽ sáp ong trên vải của phụ nữ dân tộc Mông ở Pà Cò, Mai Châu, Hòa Bình

Nghệ thuật vẽ sáp ong của người dân tộc Mông ở Pà Cò, Mai Châu, Hòa Bình (Không giặt sản phẩm vẽ sáp ong bằng máy giặt, không sử dụng chất tẩy)

Vẽ sáp ong của phụ nữ người Mông ở xã Pà Cò, huyện Mai Châu cũng giống như một nghệ thuật, có từ lâu đời… Phụ nữ Mông ở Pà Cò hiện nay vẫn duy trì kỹ thuật vẽ hoa văn sáp ong truyền thống. Để bảo tồn, duy trì nghề thủ công truyền thống, các gia đình duy trì và phát triển sản phẩm vào lúc nông nhàn. Kỹ thuật vẽ hoa văn bằng sáp ong trên vải của người Mông chứa đựng những giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật đặc sắc. Dù đứng trước cuộc sống hiện đại thì người dân Pà Cò vẫn cùng nhau bảo vệ và phát huy giá trị di sản mang đậm tính thẩm mỹ, sự tài hoa, tinh tế và khéo léo của người phụ nữ Mông.

Quan niệm của người dân tộc Mông ở Pà Cò, Mai Châu, Hòa Bình thể hiện trên nét hoa văn vẽ sáp ong

Đồng bào dân tộc Mông quan niệm hoa văn trên trang phục, đồ dùng sinh hoạt sẽ giúp họ được giao tiếp với các thần linh, mời được các thần linh tới nhà ban phát cho họ điềm lành, xua đi những điều dữ. Mỗi họa tiết hoa văn đều thể hiện những khát vọng cao đẹp của con người (họa tiết hình mặt trời, hình ngôi sao 8 cánh, hình hoa tỏi, hình con ốc được đặt trong các hình ô vuông, hình thoi. …). Đó là vốn tri thức dân gian quý giá phản ánh trình độ kinh tế, văn hoá, xã hội, lịch sử, dấu ấn thời đại, bản sắc văn hoá của người dân tộc Mông.

Các công đoạn vẽ sáp ong trên vải của người dân tộc Mông ở Pà Cò, Mai Châu, Hòa Bình

Trước khi vẽ hoa văn phải lấy sáp ong đun nóng để sáp chảy ra. Lưu ý giữ đều lửa khi đun để sáp không bị khô, vì thế khi vẽ, người vẽ luôn ngồi cạnh bếp, chấm bút vào chảo sáp đang nóng, đưa tay kẻ những đường thẳng trên vải. Quy trình vẽ sáp ong trên vải tưởng chừng đơn giản nhưng thực ra tốn rất nhiều công sức, thời gian.

Trước tiên phải làm lanh, dệt vải. Để làm ra một tấm vải lanh phải trải qua nhiều công đoạn. Lanh được cắt từ rừng về phơi khô, giã cho mềm rồi mới nối. Trước khi dệt vải, sợi lanh được đem ngâm tro bếp trắng, tro càng trắng bao nhiêu đem ngâm vải lanh càng trắng bấy nhiêu. Lúc đó mới bắt đầu dệt vải. Để miếng vải có được màu trắng tinh giúp chàm bám chắc hơn khi nhuộm, chị em giặt, phơi cẩn thận và mang đi lu cho mặt vải bóng mịn.

Sang đến công đoạn vẽ sáp ong trên vải, người vẽ đặt vải lên một tấm ván bằng phẳng và nhẵn, một đầu để phần đã vẽ xong, một đầu cuộn vải để tiếp tục vẽ, vẽ đến đâu quấn đến đấy để không bị bẩn. Vẽ xong hoa văn thì bỏ vải vào nồi nước đun sôi, đảo đều tay sao cho lớp sáp bong hết, để lại những nét hoa văn đẹp trên nền vải.

Sau khi luộc, vải được mang đi nhuộm chàm, hoặc nước của nâu… tuỳ độ đậm nhạt của nước nhuộm mà vải ra màu chàm đậm hoặc tím đen, nâu, hồng…

Rồi đem đi phơi nắng. Hết công đoạn này sẽ có được tấm vải lanh thành phẩm với những nét hoa văn từ sáp ong bền màu. Phần đã vẽ sáp ong thì không ăn nước nhuộm nên để lộ ra màu trắng tinh, chỗ vải không vẽ thì ra màu xanh hoặc tím than, nâu, hồng…

Ứng dụng của tấm vải vẽ sáp ong trong đời sống:

Ứng dụng của tấm vải vẽ sáp ong với hoa văn vô cùng phong phú, cổ điển, từ nhiều chất liệu vải giá cũng khác nhau (vải cotton, vải sợi bông, vải sợi lanh) trong đó vải sợi lanh có giá thành cao nhất nhưng giá trị thô mộ, cổ diển và ăn màu nhất.

các ứng dụng phổ biến như: váy áo, tranh treo tường, khăn quàng, túi, ví, khăn dải bàn, lót cốc chén đĩa, tấm trải đa năng, may áo, mix trên trang phục…