LỊCH TRE CỦA NGƯỜI MƯỜNG HÒA BÌNH – Chất liệu gỗ sồi/ tre xuất khẩu

TRI THỨC LỊCH TRE (LỊCH ĐOI) CỦA NGƯỜI MƯỜNG HÒA BÌNH – di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia

HUYỀN THOẠI VỀ LỊCH ĐOI

• Huyền thoại của người Mường Bi kể rằng: “Vào thời Hùng Vương dựng nước nhà vua có lần dạo thuyền riêng trên sông, do sơ ý đã để rơi một viên ngọc quý. Nhiều thợ lặn tài giỏi được gọi đến xong không ai tìm ra, nhà vua bèn triệu tất cả đạo sỹ nổi tiếng trong nước để dò tìm viên ngọc, nhưng đều vô hiệu. Một hôm có Thổ lang Mường Bi, tiếng tăm nổi cồn trong người Mường xin vào yết kiến nhà Vua. Sau khi xem xong một quẻ bói bằng chân gà, Thổ lang bình tĩnh tâu: “Cúi xin bệ hạ cứ yên tâm. Viên ngọc quý của người theo thần được biết, không thể nào mất được nó đang đợi giờ tốt để trở về với nhà vua”.
• Vua tỏ lời cảm ơn Thổ lang, nhưng lòng dạ vẫn phân vân nghi hoặc. Bước sang ngày thứ sáu kể từ khi Thổ lang Mường Bi gieo quẻ, vào buổi sáng có người dân chài đem dâng vua một con cá chép to, vừa bắt được ở dưới sông. Nhà vua vẫn ở trong trạng thái không vui, vì chưa có tăm hơi gì về viên ngọc quý. Mãi đến chiều tối (vào giờ Khuông Pắn) người làm bếp của vua mổ cá thấy trong bụng cá một viên ngọc sáng rực, vội tâu báo cho vua hay. Tìm ra viên ngọc, nhà vua mừng vui khôn xiết.
• Không quên công người báo điều tốt, Nhà vua cho gọi Thổ lang Mường Bi lại. Ra thưởng nhiều châu báu ngọc ngà, nhưng Thổ lang Mường Bi đều chối từ. Ông chỉ xin nhà vua ra ân một điều để cho dân vùng Thổ lang cai quản ngày thì lui lại một ngày, và tháng lại đến sớm hơn ba tháng. Thấy việc có nhiều ý nghĩa nhà vua ưng thuận liền cho lập đàn tế cáo trời đất chứng giám. Từ đó người Mường ở Mường Bi lập Lịch và giữ mãi về sau này” , tương truyền đó chính là bộ Lịch Tre của Người Mường hiện nay, gọi là Lịch Đoi.

ỨNG DỤNG CỦA LỊCH ĐOI

• Ứng dụng thực tế: Các bộ lịch tre được người dân coi là một tài sản quý do vậy được cất giữ rất cẩn thận. Trước kia, người ta thường gói vào túi vải để vào một mé góc ngoài của ban thờ trong nhà. Hoặc có gia đình thì cất trong hòm, hoặc cất trên gác bếp. Xưa kia, những gia đình nào sở hữu bộ lịch tre thì coi như là biết được tri thức quan trọng của đời sống, được người dân rất coi trọng, kính nể… Trong những năm gần đây, nhiều người còn chế tác thành món quà lưu niệm để tặng và được để ở nơi trang trọng, và được coi là một đồ trang trí trong gian phòng khách của một số gia đình. Đặc biệt, trong một số ngày hội, ví dụ như Ngày hội văn hóa các dân tộc thì các gian hàng trưng bày của địa phương tỉnh Hòa Bình, bộ lịch tre được chế tác thành bản lớn, mỗi thanh cao khoảng 1,5m – 1,8m, hoặc cao hơn làm một decor trang trí, tạo nên một sản phẩm nghệ thuật rất đặc sắc.

MÔ TẢ BỘ LỊCH

Bộ lịch làm bằng tre xuất khẩu hoặc gỗ sồi; gồm 1 ống cắm bút hình chum sành cổ xưa và 12 thanh lịch +  01 bộ hộp +  01 cuốn sách ghi chép kinh nghiệm sử dụng Lịch tre của Người Mường Bi Hòa Bình.

• Thẻ lịch: Mỗi thanh tre trong Bộ Lịch tre là một thanh tre, có 2 mặt rộng gọi là mặt lịch và 2 mặt hẹp gọi là 2 sống lịch. Trên mỗi thanh tre trong Bộ Lịch tre từ công năng sử dụng và cách thức biểu hiện nó có các bộ phận chính gồm: Gốc lịch; Sống lịch; Mặt lịch.
• Gốc lịch: Gốc lịch được coi là phần đầu là phần được khoan thủng lỗ để xỏ dây xâu các thanh tre lại với nhau theo thứ tự. Phần này dài khoảng 3cm – 4cm. Trên bề mặt phần gốc lịch được khắc vạch hay khắc nấc răng cưa biểu thị của tháng mà thanh tre thể hiện. Ví dụ trong phần gốc lịch có khắc 9 vạch hay 9 khấc tức thanh chỉ tháng 9…
• Sống lịch: Mỗi một thanh tre trong Bộ Lịch tre có 2 sống, trên sống lịch có khấc hõm hình tam giác nhỏ, góc nhọn từ trong hướng ra, các hõm khấc này liền kề nhau. Từ gốc lịch đi ra khấc thứ nhất là để chỉ ngày mùng Một, khấc thứ 2 chỉ ngày mùng Hai và cứ thế tính lên. Một số người làm lịch khắc một loạt đủ 30 ngày trên một sống lịch. Cứ 10 khấc họ để ra một quãng để phân biệt các ngày Kâl, Tlôông, Kổi. Cách khắc này làm thanh tre dài ra, việc biểu hiện các ký hiệu không bị rối.
• Mặt lịch: Trên mỗi thanh tre trong Bộ Lịch tre đều có 2 bản mặt rộng gọi là mặt lịch. Các mặt lịch là nơi tạo hình để biểu đạt các ký hiệu. Các ký hiệu này có điểm xuất phát hay tâm thẳng với một hõm khấc tính ngày trên sống lịch.

THÔNG TIN LIÊN LẠC:

Quý khách có nhu cầu sỉ/lẻ vui lòng liên lạc trực tiếp để được tư vấn cụ thể.

Đơn vị thiết kế mẫu sản phẩm (đã đăng ký bản quyền); Hoa Đất Mường, địa chỉ Tàng 1 Nhà khách Tỉnh ủy Hòa Bình, phường Phương Lâm, TP Hòa Bình

Call/zalo: 0912 957 569 – 0987 973 965.

fanpage: https://www.facebook.com/Hoadatmuong.dacsanthuonghieuHoabinh